Theeuwes Advies onderzoekt hoe mensen waarnemen, informatie verwerken en beslissingen nemen. We combineren wetenschappelijke kennis met toegepast advies en experimenten, onder meer op het gebied van verkeer, veiligheid en visuele communicatie.
Prof. dr. Jan Theeuwes is hoogleraar cognitieve psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en een internationaal gerenommeerd onderzoeker op het gebied van visuele aandacht en waarneming.
Met zijn jarenlange wetenschappelijke ervaring en kennis van Human Factors helpt hij organisaties complexe vraagstukken over menselijk gedrag, verkeersveiligheid, informatievoorziening en ontwerp te analyseren. Daarbij combineert hij fundamentele inzichten met een praktische, onafhankelijke blik.
Lees hier een interview met prof. Theeuwes in het vakblad De Psycholoog; en lees hier zijn wetenschappelijke cv. Bekijk ook het internationale CV met volledige publicatielijst (PDF). Meer over het onderzoek op Theeuweslab.com.
Soms is een wetenschappelijk onderbouwde analyse de juiste aanpak. In andere gevallen is een experiment nodig om de effecten van een ontwerp of maatregel te toetsen.
Theeuwes Advies werkt bij veel opdrachten samen met andere deskundigen, waaronder Berno Bucker (Attention Architects) en Michel Lambers (Adviesdienst Mens en Veiligheid). Afhankelijk van de aard van de opdracht wordt een vraagstuk gezamenlijk of zelfstandig aangepakt.
Beoordeling van producten, verkeerssituaties en informatievoorziening vanuit menselijke perceptie, aandacht en besluitvorming.
Empirisch toetsen hoe mensen informatie zien, begrijpen en gebruiken en of een maatregel daadwerkelijk werkt.
Naast gedrag en prestaties kunnen ook oogbewegingen inzicht geven in waar de aandacht naartoe gaat. Oogbewegingsregistratie maakt zichtbaar naar welke onderdelen van een situatie iemand kijkt en hoe het kijkpatroon verandert.
De video laat zien hoe oogbewegingsregistratie tijdens een autorit kan worden gebruikt om aandacht en kijkgedrag zichtbaar te maken.
Een overzicht van verkeersgerelateerde en overige advies- en onderzoeksprojecten. Klik op een project voor meer informatie.
Advies over de invloed van objecten langs autosnelwegen op de visuele aandacht en verkeersveiligheid.
Onderzoek en advies over de mate waarin objecten, reclame-uitingen en andere visuele elementen langs auto(snel)wegen de aandacht van bestuurders kunnen trekken of vasthouden. Daarbij staat centraal wanneer informatie die niet relevant is voor de rijtaak tot afleiding leidt en welke kenmerken van objecten van belang zijn voor een verkeersveilige inrichting van de wegomgeving. De wetenschappelijke inzichten over visuele aandacht zijn mede verwerkt in de handreiking van Rijkswaterstaat voor de beoordeling van objecten langs auto(snel)wegen.
Analyse van ongevallen met motorrijders vanuit rijgedrag en wegontwerp.
Op het Kooimeerplein vond een groot aantal ongevallen met motorrijders plaats. Aanvankelijk werd vermoed dat de oorzaak lag bij onvoldoende stroefheid van het asfalt. Uit de gedragskundige analyse bleek echter dat het wegontwerp een belangrijke rol speelde: weggebruikers kwamen bij het oprijden van het plein niet op de verwachte positie uit. Om hun koers te corrigeren, maakten zij plotselinge stuur- en rembewegingen, waardoor gevaarlijke situaties en ongevallen ontstonden.
Human Factors-beoordeling van het ontwerp van divergerende diamantaansluitingen.
Analyse van de begrijpelijkheid van het wegverloop, rijstrookkeuze en verkeersinformatie, met bijzondere aandacht voor de verwachtingen van weggebruikers bij een minder gebruikelijke aansluitingsvorm.
Human Factors-toets van het ontwerp en de dwarsprofielen van de Eerste Heinenoordtunnel.
Beoordeling van het tunnelontwerp vanuit het perspectief van de weggebruiker, met aandacht voor rijstrookindeling, beschikbare ruimte, waarneembaarheid en verkeersveiligheid.
Toets op de criteria en voorwaarden voor een veilig ontwerp op basis van Human Factors-expertise.
Beoordeling van een tunnelontwerp vanuit Human Factors-perspectief, met speciale aandacht voor HF-aspecten voorafgaand aan incidenten. Daarbij is gekeken naar het rijgedrag in het invloedsgebied van de tunnel: in de tunnel zelf, stroomopwaarts bij de voorbereiding op de tunnel en stroomafwaarts bij de voorbereiding in de tunnel.
Jan Theeuwes was als extern adviseur betrokken bij de totstandkoming van dit rapport.
Lees het rapport: Human Factors-toets voor tunnels met complexe verkeerssituaties (Rijkswaterstaat)
Beoordeling van de begrijpelijkheid van de informatie op een nieuw tolbord.
Een praktische vraag stond centraal: herkennen weggebruikers aan de informatie op het bord dat zij voor het gebruik van de weg tol moeten betalen?
Advies over de begrijpelijkheid van Friese teksten op verkeersborden.
Beoordeling van de manier waarop Friese taal op verkeersborden de herkenning en verwerking van verkeersinformatie beïnvloedt.
Adviezen over de inrichting van complexe weginfrastructuur vanuit het perspectief van de weggebruiker.
Beoordeling van ontwerp- en verkeerskundige vraagstukken, met aandacht voor verwachtingen, herkenbaarheid, beslismomenten en taakbelasting.
Onderzoek naar de vraag of bepaalde vormen van fietsverlichting daadwerkelijk veiliger zijn.
De beoordeling richtte zich op waarneembaarheid en de relatie tussen verlichtingsontwerp en verkeersveiligheid.
Advies over de plaatsing van windturbines en mogelijke afleiding van automobilisten.
Windturbines langs autosnelwegen kunnen weggebruikers visueel afleiden, onder andere door bewegende rotorbladen en slagschaduw. Of deze afleiding de verkeersveiligheid in gevaar brengt, hangt vooral af van de belasting van de rijtaak ter plaatse. Vooral bij complexe verkeerssituaties, zoals knooppunten en op- en afritten, kan extra visuele afleiding ongewenst zijn.
Onderzoek naar de begrijpelijkheid van milieuzoneborden met circa 500 deelnemers.
Onderzocht werd of weggebruikers de betekenis en consequenties van de getoonde borden correct interpreteren.
Effectonderzoek naar de invloed van emotionele teksten op de rijsnelheid.
Getoetst werd of teksten die inspelen op emotie ertoe leiden dat automobilisten snelheid minderen wanneer zij wegwerkzaamheden naderen.
Lees het rapport: Effectmeting Pilot ‘Welkom op mijn werkplek’ (Rijkswaterstaat)
Praktische toets van het vluchtgedrag en de beschikbare ontruimingstijd.
Onderzocht werd of mensen in een noodsituatie de benodigde handelingen op tijd kunnen uitvoeren en een veilige vluchtroute kunnen gebruiken.
Onderzoek naar mogelijke verblinding door grote verlichte pijlen op actiewagens.
Beoordeeld werd of verlichting en signalering op actiewagens de waarneming en het rijgedrag op een ongewenste manier kunnen beïnvloeden.
Toetsing van alternatieve vormgevingen voor de aanduiding van een pechhaven.
Onderzocht werd welke vormgeving de betekenis van een pechhaven het duidelijkst overbrengt aan weggebruikers.
Beoordeling van licht wegdek als onderdeel van het ontwerp van tunnels.
Advies over de rol van het wegdek en visuele omgevingskenmerken bij de waarneming en oriëntatie van automobilisten in tunnels.
Advies over de herkenbaarheid en vormgeving van de aanduiding van tunnels.
Een nieuw bord werd ontwikkeld (rechts) om duidelijk te maken dat er na de tunnel een afslag was. Het bord links was het originele voorstel.
Samen met andere deskundigen hebben we voor Rijkswaterstaat tien praktische regels opgesteld om bij de inrichting van wegen en verkeersinformatie beter rekening te houden met de weggebruiker.
Voor Rijkswaterstaat hebben we wetenschappelijke kennis over aandacht, waarneming, informatieverwerking en menselijk gedrag in het verkeer vertaald naar praktische ontwerpprincipes. Samen met andere Nederlandse deskundigen brachten we in kaart wat weggebruikers wel en niet aankunnen, welke verwachtingen zij hebben en hoe zij reageren op wegontwerp en verkeersinformatie. De tien regels benadrukken onder meer dat bestuurders niet alles tegelijk kunnen verwerken, dat informatie relevant en begrijpelijk moet zijn en dat het verkeerssysteem rekening moet houden met menselijke vergissingen. De brochure is in 2008 door Rijkswaterstaat gepubliceerd.
Een wegontwerp dat direct duidelijk maakt wat weggebruikers kunnen verwachten.
Samen met collega Godthelp ontwikkelden we het concept Self-Explaining Roads: wegen die zichzelf uitleggen. Door een herkenbaar en consistent wegontwerp begrijpen weggebruikers direct wat ze kunnen verwachten en welk gedrag van hen wordt verlangd. Het concept heeft wereldwijd navolging gekregen en vormt inmiddels een belangrijk uitgangspunt voor verkeersveilig wegontwerp.
Lees ons oorspronkelijke artikel in Safety Science (1995) (pdf).
Onderzoek naar welke wegelementen van invloed zijn op de gekozen rijsnelheid.
Experimenteel onderzoek naar de relatie tussen wegkenmerken en de snelheid die bestuurders kiezen.
Meer informatie over de invloed van wegelementen op snelheidskeuze:
Onderzoek naar de relatie tussen hinderlijke verblinding en rijgedrag.
TNO-onderzoek naar de wijze waarop verblinding bestuurders kan hinderen en mogelijke gevolgen heeft voor de rijtaak.
Wetenschappelijke publicatie: Relation Between Glare and Driving Performance (ResearchGate)
Hoe weten automobilisten welke maximumsnelheid geldt, en hoe duidelijk zijn de snelheidsborden?
In een gebruikersonderzoek is onderzocht hoe automobilisten bepalen welke maximumsnelheid op Nederlandse autosnelwegen geldt, hoe goed zij de snelheidsaanduidingen begrijpen en hoe duidelijk zij die vinden. Met een online toets onder Nederlandse, Belgische, Duitse en Britse respondenten zijn kennis, ervaringen en mogelijke gedragseffecten van de snelheidsinformatie in kaart gebracht.
Lees het rapport: Gebruikersonderzoek maximumsnelheden (Rijkswaterstaat)
Heranalyse van Zweedse ongevalsstatistieken over autoverlichting overdag.
Begin jaren negentig wilde de Nederlandse overheid autoverlichting overdag verplicht stellen. Zweedse ongevalsstatistieken zouden namelijk een spectaculaire daling van het aantal ongevallen laten zien. Samen met collega Riemersma analyseerden we deze gegevens opnieuw. Conclusie: geen aantoonbaar effect. Mede op basis van ons onderzoek werd de maatregel in Nederland niet ingevoerd.
Lees ons oorspronkelijke artikel in Verkeerskunde (mei 1990) (pdf).
Online-onderzoek naar de bekendheid van regels voor fietspad of rijbaan bij verschillende verkeersborden.
In een online-onderzoek onder 953 representatieve weggebruikers is nagegaan hoe bekend en begrijpelijk de regels zijn voor fietsers, e-bikers en snorfietsers bij de borden G11, G12a en G13.
Het bord G12a (fiets/bromfietspad) bleek duidelijker dan het traditionele G11, terwijl G13 door de meeste weggebruikers verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Daarnaast bleek, ongeacht voertuigcategorie, een sterke voorkeur voor het fietspad boven de rijbaan.
Deskundig advies over perceptie en signal detection in een tuchtrechtelijke procedure.
In een tuchtrechtelijke procedure over het niet herkennen van een tumor op een mammogram bracht Theeuwes Advies expertise in over visuele waarneming, signaaldetectie en besluitvorming. Mede op basis van dit deskundigenadvies sprak het tuchtcollege beide radiologen vrij van de hun gemaakte verwijten.
Onderzoek naar de duidelijkheid en effectiviteit van een laserbundel als afsluitsignaal.
Experimentele beoordeling van een visueel systeem waarmee een afsluiting voor de scheepvaart werd aangeduid.
Onderzoek naar wanneer mensen een bankbiljet te vuil vinden om aan te nemen.
Gebruikersbeoordelingen van verontreinigde bankbiljetten. De vraag was hoeveel zichtbare vervuiling mensen in de praktijk accepteren.
Lees het rapport: What is a fit banknote? The Dutch public responds (De Nederlandsche Bank)
Vergelijkend onderzoek naar de begrijpelijkheid van pictogrammen voor afvalscheiding.
Pictogrammen voor afvalscheiding werden empirisch getoetst op herkenning en begrijpelijkheid.
Onderzoeksrapport: Testen kleur-naam-pictogrammen voor afvalscheiding, VU Amsterdam (mei 2017, PDF, 5,9 MB) ↗
Onderzoek naar herkenning van merkbeelden, waaronder Adidas en H&M.
Theeuwes Advies onderzocht experimenteel de herkenning van streepmotieven op kleding en adviseerde H&M in het langdurige merkenrechtgeschil met Adidas. Na 25 jaar werd het geschil in het voordeel van H&M beslecht. Het gerechtshof oordeelde dat H&M geen inbreuk maakte op het drie-strepenmerk van Adidas.
Klik op een afbeelding om deze vergroot te bekijken.
Meer over het 25 jaar durende merkenrechtgeschil Adidas en H&M